ruud kuipers fotografie

 

Inspiratietekstje voor opleiding Product Design van de Hogeschool van Amsterdam

Thema: Mechaniek

Titel: Het gerustellende mechaniek

 

Een mechanisme is eigenlijk een vleesgeworden bureaucratie. Een blinde ambtelijke afwikkeling van procedures waar, in tegenstelling tot de wereld van de formulieren, niemand zich aan lijkt te ergeren. Sterker nog: we zijn er verliefd op. Het brommen en ronken van een veel te dure auto doet ons hart sneller kloppen. De monteur hoort in het ritme van kleppen en zuigers een symfonie van orde, kracht en betrouwbaarheid. De radertjes van een uurwerk zijn achterhaald, maar dwingen ons nog steeds respect af. We zien de wetten van oorzaak en gevolg gevat in vakmanschap. We leggen parallellen met de werking van alles en omgekeerd zijn we geneigd het heelal te zien als een enorm uurwerk, al of niet gemaakt door een opperwezen.

In een mechaniek zien we voor onze eigen ogen hoe voorspellingen telkens weer worden waargemaakt. Als dit radertje dit palletje na één rondje optilt, dan is er weer een ander radertje dat na twaalf rondjes een hendeltje overhaalt en… kiekeboe daar is de koekoek. We lijken hier vat te hebben op de werkelijkheid, maar in werkelijkheid is het een universum dat we helemaal zelf hebben gedefinieerd. Een mechaniek is praktisch en handig, maar we moeten het niet romantiseren, want het is een filosofische fopspeen. Een autistische geruststelling binnen een wereld die van nature chaotisch is. 

Met software is het eigenlijk niet veel beter; het werkt eigenlijk binnen dezelfde wetten. De "radertjes" zijn hier schakelaartjes (enen en nullen) en het beeldscherm een optelsom van vertalingen in kleurige stipjes. De pixels vormen een weerslag van afspraken. Jawel, je kijkt naar een borduursel van pixels die op zichzelf niet meer betekenis hebben dan wat wij er aan toekennen. Net zoals de muzieknoten op zichzelf niets doen met muziekinstrumenten, zo is elk mechaniek eigenlijk een roestend wrak in een woestijn totdat wij bereid zijn er iets in te zien.

Elk mechanisme is niets meer of minder is dan een programma van procedures die laten zien wat we van te voren al wisten. Een rekenmachine kan bijvoorbeeld eigenlijk helemaal niet rekenen. Het laat slechts het juiste pixeltje in de juiste volgorde in de juiste samenstelling verschijnen binnen een van te voren door onszelf bepaald stramien. Als we een kind dit leren lezen kan het daarmee nog niet rekenen. Terug naar de ambtenarij, blind vertrouwen op het mechaniek is trouwen met een willekeurige voorbijganger voor een onbekende wet
.

Ruud Kuipers